Marc Quinn in het Oceanografisch Museum van Monaco

Tijdens de openingsceremonie van de Paralympics in Londen verscheen ook een enorme reproduktie van Alison Lapper Pregnant ten tonele. Marc Quinns sculptuur van de Engelse kunstenares Alison Lapper, die zonder armen en met verkorte benen werd geboren, nam zelfs een centrale plaats in. Briljant idee. Dat mensen met een handicap in de toekomst worden verplicht om op de Paralympics het onmogelijke te presteren is een andere zaak.

Over schitterende locaties heeft Quinn(1964) in ieder geval niet te klagen. Zo exposeert hij nog tot 15 oktober in het aan zee gelegen Oceanografisch Museum in Monaco, waar zijn schilderijen, sculpturen en installaties een interactie aangaan met de permanente collectie:  zeedierskeletten en schelpen, aquaria met vissen en koralen, etcetera. Een ideale plek dus voor de centrale thema’s uit Quinns oeuvre: de Big Bang, de oorsprong van het leven, de evolutie, de metamorfoses van de natuur waaronder die van het menselijke lichaam enz.  En ja, Quinn pakt flink uit met ouder en recent werk.  The Littoral Zone(de kustzone) is zowel letterlijk als figuurlijk een fenomenale tentoonstelling.


Voor de museumingang zweeft schijnbaar gewichtloos als een zeppelin die elk moment het luchtruim kan kiezen Planet (2008):  een 6 ton zware en 10 meter hoge, witgeverfde bronzen sculptuur van Quinns 7 maanden oude zoon die niettemin de apenliefde ontstijgt. Behalve een technisch hoogstandje zien we hier namelijk vooral een verbeelding van de megagebeurtenis die elke geboorte is.

In de lobby wordt de bezoeker verwelkomd door The Origin of the World (2012), een bronzen uitvoering van een door Quinn gescande schelp uit de tijd van het ontstaan van het leven op aarde. Zoals de titel suggereert is dit tevens een lachwekkend antwoord op Courbets L’Origine du Monde: het befaamde naaktschilderij dat een ongehinderd uitzicht biedt op een vagina.

Ook in de lobby: Coral Nervous Breakdown, een zelfportret van de kunstenaar. Geen getuigenis van de spanningen waaraan hij bloot stond tijdens de voorbereidingen van deze tentoonstelling maar een zowel dramatisch als geestig beeld dat hij al in 1997 maakte van staal, beton, polyuretheen en sponzen.

Op de begane grond, in de Salon d’Honneur, Evolution(2005): negen sculpturen van in verschillende stadia verkerende menselijke embryo’s en foetussen die uit marmerblokken lijken te groeien. Zoals het leven ooit ontstond uit de materie. Tevens een verwijzing naar Michelangelo’s opmerking: ‘Het beeld zit al in de steen, je hoeft het er alleen maar uit te bevrijden.’ In feite is de hele serie een hedendaagse improvisatie op Michelangelo’s  Grafmonument van Paus Julius II: op de onvoltooide Slavenfiguren die zich al eeuwen verwoed aan het marmer proberen te ontworstelen.

              

Verspreid over de eerste verdieping hangt de Labyrint-serie: schitterende duimvormige schilderijen die spelen met het begrip identiteit. De unieke groefpatronen op de vingerhuid, welke de identiteit van een mens verraden, hebben hier namelijk plaatsgemaakt voor een golvend kleurenlabyrint waarin zowel de opsporingsambtenaar als de gewone toeschouwer volledig en zelfs met overgave verdwaalt. Vorm en kleuren roepen zowel associaties op met Oceanische kunst als met het wonderbaarlijk kleurrijke diepzeeleven. Voordat de kijker zich echter door deze schoonheid laat geruststellen: er liggen verraderlijke draaikolken in verscholen, de golvende lijnen lijken tevens een subtiele referentie naar De Schreeuw van Edward Munch. Desondanks een genot om naar te kijken. Wie zou dit nou niet aan zijn muur willen hebben, om er dagelijks langs te snorkelen en er energie aan te ontlenen?

In de Salle Centrale hangt Bayon Sunbow (2009) een fotorealistisch schilderij -eigenlijk een pigment transfer print  op linnen- naar een foto die werd genomen in Cambodja bij de Bayon: de boeddhistische tempel van de oude Angkoriaanse hoofdstad Angkor Thom. Recht boven de tempel, staat als een teken aan de half bewolkte hemel een door een regenboog omringde zon. Een subliem natuurverschijnsel op een sublieme plek dat bij de kijker een sereen bewustzijn wekt, ook van het eigen bestaan en de eigen waarneming. Tegelijk lijkt hier sprake van een knipoog naar Olafur Eliassons befaamde Weather Project in Tate Modern.

Niet toevallig rechttegenover Bayon Sunbow hangt The Eye of History-serie: tondo’s (ronde schilderijen) van irissen waarop werelddelen zijn afgebeeld. Een cartografische noviteit. Noem het oogglobes: kleurrijke odes aan de microkosmos van het menselijk oog dat de spiegel is van de macrokosmos. Ze doen ook aan patrijspoorten en reddingsbanden denken, voor wie het vergeten was: we bevinden ons hier aan zee.

Moeder Natuur blijft ambivalent, zowel scheppend als vernietigend. En zo is de mens, ook al maakt die, in tegenstelling tot de natuur, onderscheid tussen creatie en destructie. Ziehier Upshot-Knothole Grable een sculptuur naar aanleiding van een Amerikaanse nucleaire test in 1953, als onderdeel van Operation Upshot-Knothole in de woestijn van Nevada. Uitgevoerd in marmer, materiaal dat van oudsher wordt geassocieerd met schoonheid.

In de Salle de la Baleine, de zaal met de zeezoogdierskeletten, heeft Quinn ondermeer een sculptuur van een biddend menselijk geraamte opgesteld: Waiting for Godot. Een titel die verwijst naar het vergeefse wachten op Godot in Becketts gelijknamige toneelstuk en waaruit ook scepsis spreekt ten aanzien van een eventueel leven na de dood.

Wat niet wegneemt dat er wel degelijk  skeletten zijn wier gebeden worden verhoord, zodat zij gezamenlijk mogen genieten van de eeuwige vlam der liefde. Al kan hier van vleselijk genot natuurlijk geen sprake zijn. Wellicht van beendergenot?

En dan zijn er de bloemen die zowel  symbool staan voor het bloeiende leven als de vergankelijkheid. Net als zijn skeletten sluiten Quinns hyperrealistische bloemschilderijen en -sculpturen zich aan bij een eeuwenoude kunsttraditie.  Met hun monumentale omvang, knallende kleuren en pornografische close-ups van meeldraden en stampers lokken zij de toeschouwer. Die voelt zich bij nadere beschouwing hoe langer hoe meer een bij, die zich dansend en zoemend laaft aan de overdaad aan nectar, zich volzuigend tot hij tot walgens toe is verzadigd en zo zwaar – mede door het stuifmeel aan zijn haren-dat hij nog amper kan opstijgen uit de kelk.

Quinns favouriete bloem is duidelijk de orchidee, een van de oudste planten op aarde en zoals Darwin al constateerde: een groot evolutionair succes. Vooral ook dankzij de esthetische voorkeur van de bij voor haar kleuren en sculpturale vormen. Weinig bloemen zijn zo verleidelijk, erotisch, promiscue en nymfomaan als de orchidee. Al is haar verslaafdheid aan aandacht, het feit dat zij zich steevast in de meest bizarre kostuums hult, evengoed irritant. Nooit gaat deze lady gaga eens incognito over straat, altijd moet zij het van de daken schreeuwen. Neem The Engine of Evolution (2010), een reusachtig orchideëenpaar van witgeverfd brons op het dakterras van het museum. Toegegeven, geheel gekleed in het wit- en in het gezelschap van hun schepper alias ceremoniemeester- ziet dit bruidspaar er geweldig uit. En wat te denken van Burning Desire(2011):

eveneens van geverfd brons, die in de Jardin des Boulingrins tegenover het Casino van Monaco bloeit. Poef! Wat een fantastische vulva! Inderdaad: in de natuur draait alles om voortplanting.

R

Eerder schreef ik over Marc Quinn in het Financieel Dagblad, naar aanleiding van zijn eerste grote museale tentoonstelling in Nederland, in 2006 in het Groninger Museum.

LOF DER ONVOLMAAKTHEID

De ironie wil dat het Griekse schoonheidsideaal aan ons is overgeleverd in de vorm van beschadigde beeldhouwwerken. Waarschijnlijk kon het ook niet anders: want hoe kunnen we volmaaktheid anders bevatten dan bij de gratie van het tegendeel? Maar stel dat door een of andere archeologische vondst zou blijken dat beroemde plastieken als de Venus van Milo of de Apollo van Belverdere oorspronkelijk zonder armen zijn bedoeld en vervaardigd. Stel dat het geen volmaakte goden voorstellen maar gehandicapte mensen. Het zou sensationeel wereldnieuws zijn, een hilarische bespotting van de gevestigde kunstgeschiedenis. Inplaats van een schoonheidsideaal te vertegenwoordigen zouden deze beelden een democratisch pleidooi inhouden voor de aanvaarding oftewel de afschaffing van lichamelijke gebreken. Wanneer Marc Quinn deze mogelijkheid krijgt voorgelegd reageert hij met een twinkelende glimlach en een understatement:  ’This would be interesting.’ Vermoedelijk zou dit een deel van zijn critici doen verstommen, al zou dat ook weer jammer zijn omdat dit het einde van het debat over zijn werk zou betekenen.

Toen Quinn (1964) in het British Museum zag hoe het publiek de beschadigde klassieken bewonderde kwam de gedachte in hem op om beelden te maken van levende mensen die ledematen missen. Zijn eerste model was Peter Hull die zonder benen en handen en met extreem korte armen was geboren maar op de Paralympische Spelen goud won bij het zwemmen. Van zijn modellen maakte Quinn afgietsels die hij door Italiaanse steenhouwers liet uithakken in hetzelfde poederwitte marmer dat voor de Griekse goden werd gebruikt. Deze serie ‘onvolledige’ naakten stelde hij tentoon onder de tegelijk ironische en bloedserieuze titel The Complete Marbles. Ondanks hun lichamelijke beperkingen gaat het hier immers om geestelijk hele mensen die niet alleen in staat zijn een volwaardig leven te leiden maar zelfs topprestaties kunnen leveren en kinderen krijgen. Zoals blijkt uit Alison Lapper 8 months, een beeld van een zwangere vrouw die zelf  –als gevolg van medicijngebruik– zonder armen en met ongewoon korte benen werd geboren. De selectiecommisie van het Fourth Plinth project koos dit werk zelfs om vanaf september 2005, gedurende achttien maanden de al sinds jaar en dag lege vierde sokkel op Trafalgar Square te sieren.  Het betreft hier een vergrote  versie van 3,6 m hoog en met een andere titel: Alison Lapper Pregnant.

Quinn was natuurlijk aangenaam verrast. Een beter platform dan dit kloppende hart en toeristische trekpleister van Londen lijkt nauwelijks denkbaar. Zeker niet voor een kunstenaar die het ‘reële leven’ tot onderwerp van zijn kunst maakt en de kunst bovendien graag middenin de dagelijkse realiteit plaatst. Zoals wel vaker rond Quinns werk waren de meningen ook nu weer verdeeld. Het zou een van de meest controversiële openbare kunstwerken in Groot-Brittannië blijken. Mens en duif reageerden eender: de een scheet de boel onder, de ander begon complimenteus te koeren. Critici oordeelden dat het monumentale dertien ton wegende beeld niet thuishoorde tussen de nationale historische helden, want wat had Lapper nou voor de natie betekend? ’Travulgar square’ kopte zelfs een krant. Tijdens de onthulling waarbij ook Alison Lapper en haar inmiddels vijfjarige zoon aanwezig waren zei burgermeester Ken Livingstone dat  ’dit plein de moed viert van mensen op het slagveld. Alison heeft in haar leven echter veel grotere moeilijkheden moeten overwinnen dan vele van de mannen die we hier eren ooit hebben ondervonden.’

Jammer was wel dat admiraal Nelson, die zelf overigens tijdens de strijd tegen Napoleon  een oog en een arm verloor, niet meer kon zeggen wat hij van zijn nieuwe buurvrouw vindt. Hoogstwaarschijnlijk zal hij vanaf zijn 52 meter hoge zuil niet ook in figuurlijke zin op haar neerkijken, haar stille onverzettelijke heroïek had hij vast wel gewaardeerd.                      ‘Schoonheid is het begin van de verschrikking, omdat we niet in staat zijn haar te verdragen,’ schreef Rilke. En inderdaad, niets is zo verpletterend, zo dodelijk, als het volmaakte. Herdenken we deze dagen niet dat miljoenen mensen werden vermoord in naam van de volmaakte samenleving? Bestaat er een beeld dat nog krachtiger anti-nazistisch is dan Alison Lapper Pregnant? Met haar klassieke gratie laat zij mensen nadenken over wat  schoonheid en heldendom nu eigenlijk behelzen. Terwijl de jeugd als nooit tevoren wordt vereerd en we in het publieke domein van de media onafgebroken door ideaalbeelden van volmaakte lichamen worden gebombardeerd laat Quinn zien dat ook gehandicapten mooi kunnen zijn. Lappers serene waardigheid is zowel een monument van de menselijke toestand als van de menselijke geestkracht. In een tijd van globalisering waarin de wereld steeds minder maakbaar lijkt, blijken zowel de mens Lapper als haar standbeeld boven de materie uit te kunnen stijgen, als een baken van  onvolmaaktheid oftewel menselijkheid. Een baken van hoop.

Naast de originele levensgrote uitvoering van dit werk en andere plastieken uit de Complete Marbles-serie toont het Groninger Museum ondermeer een beeld van supermodel Kate Moss dat inmiddels is aangekocht. In gymnastiekpak en met haar benen achter haar rug — één voet boven haar hoofd en de andere onder een oksel — lijkt ze verstrikt geraakt in een onmogelijke yoga-houding, een vergeefse poging tot transcendentie. Zoals Alison Lapper haar lichaam lijkt ontstegen zo lijkt Moss ermee in de knoop te zitten. Tegelijk doet de krachtige dynamiek van het werk denken aan het beeld van de Hindoegod Shiwa die met een extra stel armen de dans van het eeuwige komen en gaan van verschijningsvormen danst. De titel Sphinx verwijst naar het archetypische beeld van de vrouw als mysterieuze belichaming van de natuur die zich niet laat kennen. Het is dan ook geen beeld van Moss, maar van haar imago. Het is niet wat het lijkt, het marmer blijkt geverfd brons te zijn. Haar blik is gefixeerd op de museumwand waar in een spiegelende roestvrij stalen lijst, achter glas, haar eigen DNA is gevat. Wat is realistischer: het figuratieve imago of het abstracte DNA-portret?

Hoewel we het misschien liever vergeten vertoont het DNA van planten, dieren en mensen grote overeenkomsten. In zijn zogeheten Flesh-sculpturen heeft Quinn dierkarkassen gemodelleerd, deze vervolgens bevroren en in brons afgegoten. Niet alleen is hier sprake van gedenktekens voor naamloos geslachte en nog amper identificeerbare dieren maar ook ontkomen we er niet aan hierin antropomorfe vormen te ontdekken. Alsof de mens met het dier tegelijk ook zichzelf slacht. Het dubbelzinnige van deze sculpturen ligt bovendien hierin dat Quinn erin slaagde om hen tegelijk afstotend, fascinerend en ontroerend te maken.

Dat mens en dier verwisselbaar zijn is ook het thema van Beauty and The Beast, een sculptuur van een adolescent meisje uitgevoerd in polymeerwas en gevriesdroogd dierenbloed. Met gesloten ogen lijkt ze geconcentreerd naar haar instinct te luisteren.

Zoals in eerder werk, zoals bijvoorbeeld het befaamde Self, een sculptuur van zijn hoofd gemaakt van vijf liter van zijn eigen bevroren bloed, blijft Quinn dus gebruik maken van onconventionele materialen en werkwijzen.

Nadat hij in de microcosmos van een stukje popcorn de weerspiegeling van de Big Bang zag scande hij de driedimensionale vormen van stukjes popcorn op de computer in, blies deze op en voerde de vergrotingen uit in brons dat hij wit verfde. Zo ontstond de Big-Bang Pop-serie. Ze stralen iets ontwapenend prils en naiefs uit, deze bevroren ogenblikken van de oerexplosie. De kunst doet het onmogelijke, het bevriest de eeuwige vormverandering van de natuur tot een stilstaand beeld. Vandaar dat we in Quinns werk vaak koelinstallaties tegenkomen.

Portrait of an artist as a young man.is een witgeverfd bronzen beeld van een naakte peuter die ruggelings boven rood, geel, groen, blauw en roze gekleurde bouwstenen zweeft, op miraculeuze wijze slechts steunend op één blokje onder de rug van één hand. De jonge kunstenaar zweeft boven zijn eigen DNA, net als Alison Lapper. In de speelse overstijging van het zelf en de zwaartekracht ligt een van de essenties van de kunst. Toen Marc Quinn voor het eerst in het Groninger Museum kwam schrok hij van de gekleurde wanden. Al snel werd hem duidelijk dat dit een gegeven was. Blijkbaar had hij van zijn modellen geleerd hoe je een handicap overwint.

Rogier Ormeling

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s