Vulkaan in de Alpen: Roman Signer

Religies en ideologieën gaan uit van de gedachte dat er een zinvolle betekenis aan het universum, het menselijk bestaan en de geschiedenis ten grondslag ligt. Al eeuwenlang plaatsen de kunsten en de filosofie daar vraagtekens bij. Neem Shakespeare: ‘Life is a tale told by an idiot, full of sound and fury, signifying nothing.’ Ook Albert Camus (1913-1960) achtte het menselijk bestaan fundamenteel zinloos en dus absurd. Maar juist in de aanvaarding daarvan school volgens hem de menselijke vrijheid om het bestaan zelf zin te geven. Anders gezegd: de zinloosheid is de oerbron van de menselijke creativiteit, de levenskunst en de kunst. Al is het wel een bron die verraderlijk opzichtig aan de kunst blijft kleven en haar steeds weer dreigt op te slokken. Wellicht is dat mede een verklaring voor de sterke afkeer die mensen van kunst kunnen hebben: het herinnert hen teveel aan de zinloosheid der dingen.                                                                                                                  Een kunstenaar die al decennia op onweerstaanbaar wijze met dit gegeven speelt, is de Zwitser Roman Signer. Zijn super8- en videofilms vormen het vertrekpunt in Nachtfahrt een tentoonstelling in de ECI Cultuurfabriek van Bonnefanten Roermond. Op de bovenverdieping reageren jonge kunstenaars uit de Eurregio (België, Nederland en Duitsland)  op Signers werk.

Nachtfahrt tot 20 januari: Roman Signer, Adrian Alecu, Paul Buchanan, David Heitz, Roderick Hietbrink, Kilian Kretschmer, Studio Oneindigheid, Leon Vranken.

De werken van Signer zijn afkomstig uit de vaste collectie van het Bonnefanten museum. Eind 2008 schreef ik over hem in het Financieel Dagblad naar aanleiding van de expositie: Roman Signer, Reisebilder Zwischen Leben und Tod.

Tisch mit Raketten

VULKAAN IN DE ALPEN

Ooit definieerde de Engelse filosoof Francis Bacon het doel van de mens en de vooruitgang als het verkrijgen van ‘volledig meesterschap over de natuur.’ Niet lang nadat Roman Signer in 1938 wordt geboren, zal dit moderne streven uitlopen op de catastrofe van de Tweede Wereldoorlog. Opgroeiend in een bergdorpje in de Zwitserse Alpen wordt Signer er bovendien dagelijks aan herinnerd dat de natuur zich niets aan de mens gelegen laat liggen. If you can’t beat it, join it, moet hij zo ongeveer gedacht hebben. Vanaf het begin van zijn carrière is in zijn werk een hoofdrol weggelegd voor de elementen aarde, water, lucht en vuur. Zijn kunstprojecten spelen zich dan ook vooral in de open lucht af, de omgeving rond zijn woonplaats Sankt Gallen dient als atelier annex laboratorium.
De gebeurtenissen die hij initieert lijken parodieën op wetenschappelijke experimenten. Met dit verschil dat hij de natuur geen wetten wil ontfutselen maar haar tot creatieve samenwerking probeert te verleiden. Meestal hebben de natuurkrachten zelfs het laatste woord. Want hoewel Signer initiator is maakt hij vooral zichtbaar dat niet de geniale kunstenaar maar de natuur de eigenlijke schepper blijft. Wat de kunstenaar oftewel de mens ook onderneemt elk kunstwerk, elke handeling, begint en eindigt met de natuur.

Humor en tragiek gaan bij Signer hand in hand. Zo bindt hij tijdens een van zijn acties een tafeltje aan verschillende rode ballonnen, die het ding vervolgens meevoeren, de vrijheid tegemoet, tot de ballonnen met een geweer worden neergeschoten. Op geheel originele wijze lijkt Signer hier de mythe van Icarus en dus het thema van de menselijke hoogmoed te verbeelden.


Bekendheid verwerft hij met name door zijn gebruik van explosieven. Achterliggende gedachte is dat de natuur geen onderscheid maakt tussen creatie en destructie. Op de Kasselse Documenta (1987) plaatst hij 350 stapels papier elk van 1000 vel in een rij voor de Orangerie. Door kleine explosieve ladingen worden alle stapels tegelijk de lucht in geschoten waardoor een witwarrelende muur ontstaat van 15 m hoog en 300 meter lang die vervolgens weer geluidloos naar beneden zweeft.

Tijdens de Venetiaanse Biënnale van 1999 zit hij met beschermende kleding en helm in een houten cabine aan een tafel waarop drie potten zwarte verf staan die plotseling ontploffen. De verf spuit hem helemaal onder en langs hem heen, maar op de muur achter hem blijft de omtrek van zijn lichaam uitgespaard. Zonder een kwast maar mèt verf heeft de kunstenaar binnen enkele seconden een zelfportret gemaakt.
Omdat zijn werken een bewustzijn van ruimte en vergankelijkheid oproepen spreekt Signer van ‘tijdsculpturen’. Vanaf 1975 legt hij deze vast met een super 8-camera. Een tiental korte filmpjes wordt getoond in het Maastrichtse Bonnefantenmuseum, dat ter gelegenheid van Signers 70ste verjaardag een tentoonstelling aan hem wijdt.

In Kamor (1986) zien we de gelijknamige berg in het kanton Appenzell. De berg is onbewogen zoals bergen zijn maar opeens doet zich op de top een explosie voor, alsof sprake is van een vulkanische uitbarsting. Rookwolken verspreiden zich, steeds trager, als regenwolken, totdat het panorama weer even onbewogen is als tevoren, alsof er niets is gebeurd. In al zijn eenvoud gaat het filmpje over de kortstondigheid van natuurverschijnselen. Maar ook over schijn en werkelijkheid. Want Kamor is niet vulkanisch. Signer heeft op de top met buskruit gestrooid en de ontploffing van een afstand laten filmen.


De Zwitser schuwt het gevaar niet. In Einbruch im Eis (1985) loopt hij een dichtgevroren ijsvlakte op. Tot hij erdoor zakt. Het filmpje eindigt wanneer hij zich nog steeds aan het wak probeert te ontworstelen. Elk echt avontuur bestaat slechts bij de gratie van de dood, zo lijkt hier ondermeer de boodschap. Hoe bizar en hilarisch Signers werk ook aandoet, het blijft een serieuze afspiegeling van het absurdistische theater dat de wereld is. In Schirm(1989) zien we een lege witte kamer met een zwarte paraplu die verticaal staat opgesteld temidden van drie blikjes. Deze blijken een lanceerinstallatie met springlading want opeens schiet de plu omhoog en boort zich in het plafond. Eerst nog natrillend blijft hij tenslotte roerloos als een slapende vleermuis.


Naast installaties en werkschetsen toont het Bonnefantenmuseum, verder een veertigtal foto’s die Signer tijdens een reis naar de Oekraïne maakte. Deze zogenaamde Strassenbilder(2005) zijn ook letterlijk straatbeelden aangezien er geen mens valt te bekennen, alleen bermmonumenten en groente- en fruitstalletjes. Aan een brug over een snelstromende rivier hangen bloemen. Op een andere foto wachten een paar meloenen op een tafeltje zonder werftekst ingetogen en geduldig op een koper. Het keurig opgestapelde fruit en de rond een boom, lantaarnpaal of kruis gedrapeerde bloemenkransjes zijn van een ontroerende eenvoud en toewijding. Zo vlak naast elkaar in dezelfde zaal worden stalletjes en kransen inwisselbare symbolen van leven en dood. Ver van huis, langs Oekraiënse wegen, lijkt Signer in zulke alledaagse ‘sculpturen’ de elementaire kracht van zijn eigen werk te hebben teruggevonden.

Rogier Ormeling

Signers Suitcase (Kurhaus Weissbad)

Signers Suitcase (Sleeping) – YouTube

Performance Roman Signer – Bidon Blue YouTube

Kvadrat Roman Signer Bogen 2009.mov

Wasserfenster / Roman Signer 2011 – YouTube

Roman SignerCanoe vs.cows – YouTube

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s