Kunst-tsarina Dasha Zhukova: Mondain met een Missie

Decennia lang leek er in Rusland geen hedendaagse kunstcultuur te bestaan. Dat is nu aan het veranderen, niet in het minst dankzij Dasha Zhukova. Al is er evengoed sprake van een heropleving van de censuur.

272371 Dasha-Zhukova_Getty_0

MONDAIN MET EEN MISSIE                                                

Hoewel ze pas 31 jaar is wordt ze al de Peggy Guggenheim van de 21ste eeuw en de tsarina van de internationale kunstwereld genoemd. Feit is dat Dasha Zhukova druk bezig is om in een mum van tijd een indrukwekkend kunstimperium op te bouwen. Als dochter van een Russische zakenman en een medische microbiologe is ze immers niet voor een dubbeltje geboren. Bovendien werd ze al op haar tiende ingewijd in het wereldburgerschap. Na de echtscheiding van haar ouders emigreerde ze namelijk met haar moeder naar de VS waar ze ondermeer academische graden in Slavische talen en literatuur behaalde. Op haar tweëentwintigste verhuisde ze naar Londen en betrok daar het luxueuze penthouse van haar vader, die zich in Rusland dankzij de uitverkoop van de Sovjetstaat tot oliebaron had ontpopt. In Londen studeerde ze aanvankelijk nog natuurgeneeskunde maar door haar artistieke vriendenkring trok ze steeds meer in de richting van mode en kunst. Dus stichtte zij met Christina Tang een modelabel: Kova&T, dat vooral bekendheid verwierf met latex leggings.

roman-abramovich-eclipse-yacht-3

Na een relatie met toptennisser Marat Safin, is Dasha inmiddels al een jaar of vijf partner van een andere Rus: Roman Abramovitsj, miljardair, op één na de rijkste man van Groot-Britannië, kunstverzamelaar en eigenaar van voetbalclub Chelsea. Bekend ook vanwege zijn pronkzucht en megalomanie, zo bezit hij ondermeer het grootste privé-jacht ter wereld- dat volgens een deel van de Venetiaanse bevolking tijdens de Biënnale het uitzicht op het water bederft- en een privé-Boeing 767.

roman-abramovich-triptych-by-francis-bacon_52  Benefits-Supervisor-Sleeping

Bovendien bouwt hij momenteel de duurste privéwoning in de Britse geschiedenis ter waarde van zo’n 250 miljoen dollar. Als je grootformaat werken van Lucian Freud, Gerhard Richter en Francis Bacon koopt moet je natuurlijk wel ruimte hebben om die op te hangen. Vooralsnog woont hij echter nog in een tijdelijk optrekje van 40 miljoen dollar dat ooit toebehoorde aan de Amerikaanse schilder Whistler. Dasha vindt het blijkbaar allemaal prachtig en schenkt hem binnenkort een tweede kind. Maar hoewel ze dol is op jetset party’s verliest zij haar ambities niet uit het oog. Zo richtte zij de IRIS Foundation op, een non profit organisatie ter bevordering van hedendaagse cultuur, met name in haar geboorteland. Dat ze geen achtergrond heeft in kunst en kunstmanagement vormde geen beletsel. Haar schoonheid, jeugdige onbevangenheid en vooral Romans portemonnaie ontwapenen iedereen. Bovendien laat ze zich adviseren en bijstaan door een keur van gerenommeerde insiders.

gcccc_oct

Via IRIS initieerde Dasha GARAGE: een cultuurcentrum in Moskou, in een voormalige in 1926 door de constructivistische architect Melnikov ontworpen busremise. Tijdens het openingsgala in 2008, voor genodigden als Jeff Koons, Larry Gagosian, prinses Carolien van Monaco enz., trad Amy Winehouse op. Volgens geruchten tegen een gage van één miljoen dollar. Al zat Dasha wel even behoorlijk in de stress of Amy echt zou komen. Tot op heden presenteerde Garage een verbluffend aantal spraakmakende exposities, waaronder een dozijn schilderijen van Mark Rothko (de allereerste, zij het posthume, expo ooit in zijn geboorteland) en bruiklenen uit de collectie- Francois Pinault, een van de grootste hedendaagse kunstverzamelaars ter wereld. Verder een versie van The Artist is Present, het retrospectief van performancekunstenares Marina Abramovic dat eerder te zien was in het New Yorkse MOMA, en exposities van Anthony Gormley, Ilya&Emilia Kabakov, Christian Marclay, Carsten Höller, William Kentridge en James Turrell. Niet dat Garage uitsluitend gevestigde topkunstenaars brengt, er waren ook een tiental exposities met hedendaagse Russische kunst te zien. Behalve internationale kunst wil Dasha immers ook een nieuwe generatie lokale kunstenaars aan het Russische publiek tonen. Nadat het huurcontract van de busremise was verlopen verhuisde Garage vorig jaar naar Gorky Park, het voormalige in verval geraakte Sovjet-amusementspark. Voorlopig vinden de exposities nog plaats in een tijdelijk, ondermeer uit papier en karton opgetrokken en door de Japanse architect Shigeru Ban ontworpen paviljoen. Nog dit jaar echter neemt Garage intrek in een permanente behuizing. Het beroemde Vremenda Goda restaurant is dan namelijk gerenoveerd naar een ontwerp van Rem Koolhaas.

00_OMA_Garage Gorky Park_overview_72_big

Inclusief expositiezalen, creatieve centra voor kinderen, winkel, café, auditorium en kantoren beslaat het project zo’n 5400 m2. Oorspronkelijke Sovjet-elementen blijven zoveel mogelijk behouden en worden met innovatieve Koolhaas-architectuur geïntegreerd. Als je Roman Abramovitsj heet dan kijk je niet op een centje. Je moet ook wat voor je vriendin over hebben. Dus telde hij ook nog eens zo’n slordige 365 miljoen dollar neer voor Dasha’s nieuwste project: de transformatie van Nieuw Holland Eiland in het hart van Sint Petersburg tot een kunstlocatie van wereldformaat. Dit door kanalen omringde kunstmatig eiland ter grootte van acht hectare, werd in 1720 aangelegd door tsaar Peter de Grote voor de houtopslag en scheepsbouw van zijn marine. Net als in Gorky Park zal ook deze make-over de geschiedenis eer aandoen. Dasha koos namelijk het ontwerp van het New Yorkse architectenbureau Work AC waarin het exterieur van de pakhuizen volledig hersteld wordt.

acvr-work-ac-view-from-pool-625        abramovich-bought-new-holland-island-in-st-petersburg-a-former-military-base-to-house-his-art-hes-spent-at-least-400-million-on-the-island-which-is-open-to-the-public

Op twintig minuten lopen van de Hermitage zal dus een culturele stad binnen de stad verrijzen, waardoor ook Sint Petersburg weer op de internationale hedendaagse kunstkaart zal worden gezet. Uiteindelijk moeten Garage Gorky Park en Nieuw Holland Eiland volgens Dasha schakels worden in de mondiale keten die het MOMA, Tate Modern, Centre Pompidou, MOCA en andere toonaangevende kunstcentra met elkaar verbindt.

it1V02c0VGi4 Holidays(1987) Ilya Kabakov

Wellicht brengen Dasha en Abramovitsj in Sint Petersburg ook hun meest recente aanwinst onder: een van de grootste en meest hoogstaande collecties- 40 schilderijen naast albums en installaties- van Ilya Kabakov, gemaakt voordat hij Rusland in 1987 verliet. Geschatte prijs: tussen de 30 en 60 miljoen dollar.

garage-magazine-issue-1-covers-0 cover Garage Magazine, ontwerp D. Hirst

Of Dasha’s kosmopolitische projecten het naar binnen gekeerde land enigszins kunnen openbreken zal moeten blijken. Oligarchen als Abramovitsj die zich tijdens de door het Westen bejubelde privatisering van de Sovietstaat op dubieuze wijze meester maakten van gemeenschapseigendom zijn niet bijster geliefd in het land. Critici zoals de Moskouse galeriehoudster Ekaterina Iragui menen dat Gorky Park en Nieuw Holland Eiland dienen ter verbetering van zijn imago. Wat niet wegneemt dat hij een deel van zijn vermogen nu weer in Rusland investeert en bovendien in cultuur. Vanzelfsprekend gebeurt dit niet zonder instemming van Vladimir Poetin. Sinds hij weer president is vaardigt hij echter wel de een na de andere repressieve wet uit die elke vorm van oppositie de kop moet indrukken. Geen wonder dus dat Dasha behoedzaam te werk gaat en zelfcensuur betracht. Op de veroordeling van vrouwenpunkband Pussy Riot tot twee jaar strafkamp gaf ze geen commentaar, al steunde Garage Magazine wel Amnesty’s-oproep tot vrijlating. Weliswaar beschouwt ze Garage als een institutie, een beweging zelfs, die sociale verandering tot stand kan brengen, maar ‘niet door kritiek te leveren op alles wat er verkeerd is in Rusland, maar door de mensen een keuze te geven en hen te onderwijzen’, zo verklaarde ze tegenover de Financial Times. Desondanks brak ze een lans voor het homohuwelijk door mode-ontwerpers huwelijkskledij te laten ontwerpen die vervolgens door echte homo- en lesbostellen werd geshowd in Garage Magazine. In een land waar homodiscriminatie diep geworteld is en bovendien gesanctioneerd wordt door overheid en kerk is dit best confronterend.

mickey-mouse-jesus Mickey Mouse Jesus van Alexander Savko

Mede dankzij Dasha is hedendaagse kunst inmiddels trendy onder een deel van de grootstedelijke Russische bevolking, Garage trok in vier jaar tijd meer dan een miljoen bezoekers. Al te kritische en vrijzinnige exposities zullen echter noch door het Kremlin, noch door de orthodoxe kerk worden getolereerd. Zo werden Andrej Erofeev hoofd van de Hedendaagse Kunst-afdeling van het Tretjakov Museum en directeur Joeri Samoedoerov van het Sacharov Museum in 2008 ontslagen en later veroordeeld tot forse boetes, omdat zij zouden hebben aangezet tot religieuze haat door een tentoonstelling samen te stellen met ondermeer een gekruisigde Lenin en een Mickey Mouse Jezus temidden van apostelen. Toch zal Dasha waarschijnlijk de grenzen van het toelaatbare blijven opzoeken, temeer daar Poetin niet zo snel iets tegen haar zal ondernemen. Daarmee zou hij immers nogal wat negatieve internationale publiciteit over zich afroepen. Dat kan dus nog een interessante krachtmeting worden. Punkmeisjes naar een strafkamp sturen is immers makkelijker dan een vrouw van de wereld aanpakken.

Rogier Ormeling

(Naschrift: gegeven de dagelijkse vloed aan nieuwe repressieve maatregelen die door Poetin nog steeds door het parlement worden gejaagd, wordt het met de dag minder aannemelijk dat er sprake kan zijn van een levensvatbare kritische hedendaagse kunstcultuur in Rusland.)

Dit artikel (uitgezonderd het naschrift) verscheen in het maartnummer van Tableau Fine Arts Magazine dat voor een groot deel gewijd is aan het vriendschapsjaar Nederland-Rusland 2013.
Ter gelegenheid hiervan werd onlangs een tentoonstelling rond tsaar Peter de Grote geopend in de Hermitage Amsterdam. Het Bonnefanten Museum Maastricht brengt de tentoonstelling Revoluties in de Russische schilderkunst 1895-1917. In het Drents museum in Assen is de expositie De Sovjet Mythe, Socialistisch Realisme 1932-1960 te zien. Het Van Abbemuseum in Eindhoven presenteert Lissitzky-Kabakov, Utopie en werkelijkheid een expositie waarin de oeuvres van El Lissitzky en Ilya en Emilia Kabakov bijeen zijn gebracht. Het Coda in Apeldoorn brengt Russische kunst die na de perestroika is ontstaan. En alsof dat nog niet genoeg is komt het Groninger Museum met Vrouwen van de revolutie Rusland 1907-1934 een expositie met werken van avantgarde-kunstenaressen.

Overigens komt Poetin in het kader van het vriendschapsjaar op uitnodiging van Koningin Beatrix op 8 april naar Nederland. Een prima gelegenheid dus om te demonstreren tegen zijn dictatoriale beleid, al zal dat weinig uithalen.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s