Who’s afraid of Malevich?

022B1768-3349-4858-91FD-4FDCFCD90596_w640_r1_s          img1260894077osb

Links Vladimir Medinsky, de huidige Russische minister van Cultuur.  Rechts het horloge van zijn baas.  Maar over de minister en het horloge verderop meer. Eerst even terug in de tijd, naar twee stukjes die ik in 2010  voor Galeries.nl schreef over twee Russische kunstenaars Alexander Rodchenko en Kazimir Malevich.

0107466rodtschenko_a

Onze kennis bepaalt wat we zien. Neem nou deze foto van de veelzijdige Russische kunstenaar Alexander Rodchenko (1891-1956), een van de grote avantgardekunstenaars uit het begin van de 20e eeuw. Een duizelingwekkend shot van een man op een brandtrap, dat de toeschouwer volledig desoriënteert. Een foto die ons ook fysiek in allerlei bochten doet kronkelen om te zien hoe het zit: kon je maar even snel op je hoofd staan. Op magistrale wijze onthult Rodchenko ons hoe abstract de werkelijkheid is. Ook weet hij een heel bijzonder evenwicht te bereiken tussen het constructivistisch aandoende geheel en de natuurlijke flair waarmee de foto genomen lijkt. De man is ambiguë, hij lijkt een kruising tussen een arbeider uit het sociaalrealisme en een van Francis Bacon’s amorfe figuren. Evengoed een held als een gedepersonaliseerd hoopje dat volledig aan de grillen van het lot is overgeleverd. Zondermeer een groot kunstenaar die Rodchenko, maar dan halen we zijn dossier uit de bureaula…. Daarin lezen we dat deze avantgardist ook een van de grote initiatiefnemers werd van de stalinistische campagne die abstracte kunst tot contrarevolutionaire misdaad bestempelde. En dan krijgt de foto een sinistere toon. Dan ontkom je er niet meer aan om bij dit silhouet ook te denken aan de mensen die zo spoorloos verdwenen dat het leek alsof ze nooit geboren waren.

300px-Malewitsch

Net als Mondriaan was Malevich(1879-1935)  een essentialist die de zero graad zocht, de essentiële onreduceerbare kern van de schilderkunst. Al een halve eeuw voor Clement Greenberg stelde hij dat die zero toestand plat en begrensd is. Fenomenaal natuurlijk, want het lag zo voor de hand dat niemand zich bukte om het op te rapen. Eigenlijk maakte Malevich een röntgenfoto van de schilderkunst en ontdekte zo het vierkant. Toch reduceerde hij de schilderkunst niet helemaal tot een geometrische vorm, hij was zijn eigen rationalisme om het zo te zeggen te schuin af, want zijn vierkanten waren altijd een beetje schuin.
Het essentialisme (het geloof in essenties) kon ook waanzinnig destructieve vormen aannnemen: de communisten geloofden in de essentie van de geschiedenis, de nazis in de essentie van de jood. In naam van zulke onzinnige essenties werden het vagevuur en de hel van het hiernamaals naar de aarde gesleept, in de gedaante van geometrische arbeids- en concentratiekampen…
Ook Malevich zelf viel uiteindelijk ten prooi aan het stalinistisch essentialisme: na Lenins dood werd abstracte kunst immers hoe langer hoe meer een misdaad tegen de revolutie. Een misdaad tegen de partij en de mysterieuze gastheer van het Kremlin met zijn kakkerlakkensnor en zijn dikke wormige vingers*… Malevich kwam er nog genadig vanaf, hoewel wat heet genadig: hij was wel veroordeeld tot de figuratie waar hij zich juist van afgekeerd had. Maar na zijn dood ontsnapte hij op briljante wijze: hij lag opgebaard met boven hem een zwart vierkant, bovendien werd op zijn grafsteen een witte kubus gedecoreerd met een zwart vierkant geplaatst…

*(ontleend aan Osips Mandelstams gedicht De Heerser (1933) waarvoor hij gearresteerd werd, een jaar later stierf hij in de Goelag)

(tot zover R. O 2010)

malevich_suprematist Malevich Suprematist Composition 1916

En nu de huidige Russische cultuurminister Medinsky. Wellicht herinnert de lezer zich nog de tentoonstelling Kazimir Malevich en de Russische avantgarde van oktober 2013 tot feb 2014 in het Amsterdamse Stedelijk.  Tijdens de opening die werd verricht door koningin Máxima hield ook de Russische ambassadeur een speech waarin hij tevreden terugblikte op het Nederland-Ruslandjaar. Die tentoonstelling was echter amper afgelopen of er verscheen in de pro-Kremlin krant Izvestia een document met nieuwe richtlijnen van Medinsky’s ministerie van cultuur.
Die beleidslijnen waren vooral gebaseerd op speeches van Poetin met als kerngedachte het idee dat ‘Rusland niet Europa is’. Vandaar dat het document Russische ‘traditionele waarden’ benadrukte en waarschuwde tegen kunst die daarmee in strijd is: ‘Geen enkel vormexperiment kan substantie rechtvaardigen die tegengesteld is aan de traditionele waarden van onze samenleving’.  Dit kwam niet alleen neer op een regelrechte aanval
op modernistische en hedendaagse kunst maar ook op de moderne kunsttraditie in Rusland zelf.  Niemand minder dan Malevich werd namelijk opgevoerd als voorbeeld van een waardeloos kunstenaar. Geheel in de geest dus van de grote zuiveraar Stalin wiens ‘demonisering’ volgens Poetin te ver was gegaan en die dus in ere wordt hersteld-ondermeer in schoolboeken en door de heroprichting van standbeelden.

putin-gandhi-5613c150cbfc3   putin-batman-martin-luther-king-5613c150a6f8f

Wat Medinsky, die ondermeer beweerde dat de Russen superieur zijn aan het westen omdat zij over een extra chromosoom beschikken, vermoedelijk wel onder goede kunst verstaat is momenteel te zien op twee exposities in Moskou en London, ter ere van Poetins 63e verjaardag. Beide expo’s getiteld Putin Universe zijn georganiseerd door The Vladimir Putin Supporters Group.  Bedoeling van de kunstenaars  en tentoonstellingsmakers: de  niet overal goed begrepen Grote Wereldleider in het zonnetje zetten.  Zo zien we Poetin als de almachtige Romeinse god Jupiter, als Batman, met Martin Luther King-snor strijdend voor burgerrechten!!, buitenaards zwevend als astronaut Yoeri Gagarin, gespierd en lichtvoetig dansend als Mohammed Ali en–ondanks zijn inval in de Oekraine en de bombardementen in Syrië–even geweldloos en eenvoudig gekleed als Mahatma  Gandhi, dus zonder het Patek Philippe Perpetual Calendar horloge dat evenveel kost als het officiële jaarsalaris van de Russische president: $60.000.

Putin-Universe Poetin-Hulk

Wie meent dat hier sprake is van ironische satire vergist zich. Het geeft slechts een goed beeld van de blinde verdwazing waartoe een persoonlijkheidscultus kan leiden, Het lachen vergaat je wanneer je realiseert dat hier een man wordt verheerlijkt die er graag aan herinnert dat zijn land over kernwapens beschikt. Bovendien getuigen zulke almachtsfantasieën bovendien vooral van een verontrustend minderwaardigheidscomplex. Is dat niet de ware tragedie van Rusland? Inplaats van de instorting van de Sowjet-Unie diepgaand te analyseren en de eigen fouten en misdaden te erkennen, zoals de Duitsers na WO II, leidde die uiteindelijk slechts tot een gevoel van vernedering en verlangen naar revanche op het Westen door middel van herstel van het verloren imperium. En dat terwijl de Russen zich ook decennia en zelfs eeuwenlang aan hun eigen leiders hadden onderworpen. Een lange rij van Russische schrijvers, dichters en filosofen stelde zelfs telkens weer dat Russen van nature slaafs waren. Neem bijvoorbeeld de dichter Dmitri Merezkhovski (1865-1941): ‘Heilig Rusland is een land van heilige slaven.’

220px-Berdyaev2

Volgens de filosoof Berdjiaev (1874-1948)– wiens boek De filosofie van de ongelijkheid door Poetin met kerstmis 2013 aan alle regiogouverneurs en vooraanstaande politici werd gestuurd–was onderworpenheid aan de regeringsmacht karakteristiek voor het Russische volk. In 1973 schreef Alexander Solzenitsijn in een essay: ‘Geen land heeft in de 20e eeuw zo geleden als ons land dat binnen zijn eigen grenzen 70 miljoen mensen heeft vernietigd en dat boven het aantal dat verloren ging in de wereldoorlogen. Geen land in de moderne geschiedenis heeft zo’n destructie ervaren.[….] En er zou nooit sprake geweest van zo’n beangstigende hoeveelheid slachtoffers als zij alleen hadden geleden door toedoen van anderen: wij allen, iedereen van ons, Rusland zelf, waren de noodzakelijke medeplichtigen..’                                                                                                                       Blijkbaar is Solzenitsjins inzicht voor veel Russen nog steeds te pijnlijk. De oorzaak van de vernederende instorting van de Sowjetunie en het Russische lijden wordt in de voor 90% procent door Poetin beheerste media bij het Westen gelegd.

Putin-Universe   _78049085_img_4977   

Volgens een Credit Suisse-jaarrapport uit 2013 is de ongelijkheid, afgezien van een paar Caribische landen, nergens zo groot als in Rusland. Samen met 110 loyale miljardairvrienden bezit Poetin 35% van Ruslands rijkdom, vooral in de grondstoffensector. Maar zoals we hier linksboven zien is hij echter eigenlijk een hedendaagse Ivanhoe die van de rijken steelt om het aan de armen te geven. De vraag is blijkbaar alleen nog wanneer.

Putin Universe is te zien in   Moskou, 43 Starokonyushenny Pereulok (Promofoto Studio) en London, Cremer Street, E2 8HD (Arch 402 Gallery)

 

 

Advertisements
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s