Kremlin sluipt steeds dieper Europa binnen

Onderstaand opiniestuk verscheen op 28 oktober  op de site van het prominente  actualiteitenmagazine/weekblad Knack (”de Belgische der Spiegel’) en eerder op 25 oktober, dus precies 100 jaar na de Russische oktoberrevolutie in het Nederlands Dagblad

KREMLIN KRUIPT STEEDS DIEPER EUROPA BINNEN

                                                                                      Ludiek protest in Berlijn tegen de benoeming van oud-bondskanselier Gerhard Schröder bij het staatsoliebedrijf Rosneft. Via een pijpleiding vult Vladimir Putin de zakken van Schröder. | beeld ap / Britta Pedersen

In Duitsland zijn de eerste aftastende gesprekken tussen CDU, CSU, FDP en de Groenen gestart voor de vorming van een nieuwe regering. De Nederlandse formatie leert dat een vierpartijencoalitie geen eenvoudige opgave is.
Sinds de jaren dertig was de Duitse politiek niet zo versplinterd. De grote winnaar van de Duitse verkiezingen lijkt dan ook Vladimir Poetin. Destabilisatie van de Europese Unie en de Verenigde Staten is immers het doel van zijn verdeel-en-heers-tactiek. Die dient de Russische bevolking er zo van te overtuigen dat liberale democratie geen alternatief is voor zijn regime.

Inmiddels is duidelijk dat al of niet vanuit het Kremlin aangestuurde Russen in aanloop van de Amerikaanse presidentsverkiezingen via advertenties, tweets, nepnieuws en nepaccounts op Facebook, Twitter, YouTube en Google tweedracht zaaiden over controversiële onderwerpen, zoals holebi-rechten, rassenrelaties, immigratie en wapenwetten.
Of dit alles invloed had op de uitslag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen valt moeilijk te zeggen. Feit is wel dat er sprake was van een fotofinish. De geraffineerde micro targeting kan dus wel een doorslaggevende rol hebben gespeeld. Veel advertenties bleken specifiek gericht op swing states, waarvan op voorhand niet vastlag of ze naar Hillary Clinton, dan wel Donald Trump zouden gaan.

Voorafgaand aan de Duitse verkiezingen waren eveneens Russische cybersoldaten actief. Zo werd het extreemrechtse AfD gesteund met anti-immigratie boodschappen, ondermeer gericht aan de 3 tot 4 miljoen Russischsprekende immigranten uit de voormalige Sovjetunie. In Berlijn en andere grote steden is Russisch na Duits en Turks overigens de meest gesproken taal.
Vlak voor verkiezingsdag probeerden anonieme accounts en geautomatiseerde Russischsprekende bots twijfel te zaaien met Twitterberichten over fraude en het ongeldig maken van AfD-stemmen. Toch was het effect op de uitslag vermoedelijk gering en bleef de schaal van de Russische beïnvloeding beperkt.

Meer was niet nodig want Poetin heeft aanhangers genoeg in de Bondsrepubliek. Vooral in het oosten van Duitsland, waar de gevoelsmatige binding met Rusland nog sterk is en het percentage AfD-kiezers het hoogst ligt.
Het is niet zo dat Rusland en de sancties vanwege de Krim-annexatie een rol speelden tijdens de verkiezingsstrijd, maar het AfD streeft wel naar een beeïndiging van de sanctiepolitiek, de verdieping van de economische samenwerking met Rusland en zelfs een gezamenlijke veiligheidstructuur. Dat laatste beoogt ook Die Linke, die geworteld is in de voormalige communistische partij van de communistische DDR. Fractieleider Sahra Wagenknecht pleitte eerder ook voor een ontbinding van de NAVO.

Binnen de socialistische SPD kan Poetin ook op sympathie rekenen. Afzwaaiend minister van buitenlandse zaken Sigmar Gabriel sprak zich al uit voor stapsgewijze opheffing van de sancties, ongeacht of de Minsk-akoorden volledig worden nageleefd. Datzelfde geldt ook voor de nog steeds invloedrijke Gerhard Schröder die in 2005 als bondskanselier aan de basis stond van de bouw van de Nordstream-gaspijpleiding onder de Oostzee tussen Rusland en Duitsland. Om vlak na zijn aftreden voorzitter van de raad van commissarissen te worden van Nordstream. Een dubieus staaltje draaideurpolitiek dat recentelijk een vervolg kreeg met zijn benoeming tot voorzitter van de Rvc van Rosneft. Niet alleen slokte dit Russische staatsoliebedrijf via brutale manipulaties concurrent Yukos op nadat Poetin eigenaar Chodorkovski achter de tralies deed belanden, het staat ook op de EU-sanctielijst. Dat weerhield sociaal-democraat Schröder er niet van tegen een riant salaris zijn vriend Poetin nog inniger te omhelzen, ook al voert laatstgenoemde een wereldwijde cyberstrijd tegen de liberale democratie.

Ook Horst Seehofer en Christian Lindner, leiders van Merkels toekomstige coalitiegenoten CSU en FDP, willen de banden met Rusland aanhalen. Zij stelden al voor om de G7 – groep van 7 dominante industrielanden – weer uit te breiden met Rusland dat eerder al deel uitmaakte van de G8 die werd ontbonden na de Krim-annexatie. Deze dient volgens Lindner weliswaar niet volkenrechtelijk erkend maar wel ‘duurzaam tijdelijk’ aanvaard te worden.
Mensenrechten zijn niet meer aan de orde. Dat Rusland zich getuige een recent VN-rapport op de Krim schuldig maakt aan martelingen, verdwijningen, willekeurige arrestaties en verplicht Russisch staatsburgerschap mag de Realpolitik blijkbaar niet deren.

Zowel in Duitsland als Europa neemt de druk op Merkel toe om haar huidige beleid in te ruilen voor een appeasementpolitiek.
‘Het Kremlin sluipt Duitsland binnen’, zo luidde de omineuze kop boven het hoofdredactionele Washington Post-commentaar op de Duitse verkiezingsuitslag.
Nu zijn nauwe betrekkingen tussen Duitsland en Rusland wel niet nieuw. Tsarina Catharina de Grote was van Duitse komaf, net als Alix von Hessen-Darmstadt, de vrouw van tsaar Nicolaas II. Of neem het niet-aanvalsverdrag tussen Hitler en Stalin: het Molotov-Ribbentroppact, met als geheime protocol de verdeling van Europa in invloedssferen.
Vooral het laatste wekt Poetins imperiale nostalgie. Vandaar dat hij, terwijl hij binnenslands het Russisch patriottisme oppookt door te herinneren aan de strijd tegen het nazisme, steun verleunt aan de AfD en andere Europese extreemrechtse partijen. Zo sloot zijn partij Verenigd Rusland bijvoorbeeld een samenwerkingsovereenkomst met de door ex-nazi’s gestichte FPÖ, die grote kans maakt op Oostenrijkse regeringsdeelname.

Zowel in Duitsland als Europa neemt dus de druk op Merkel toe om haar huidige beleid in te ruilen voor een appeasementpolitiek.
Wat dit betreft staat ze in haar nieuwe coalitie niet alleen tegenover CSU en FDP. Weliswaar is binnen de Groenen sprake van een anti-NAVO-vleugel maar het partijprogramma spreekt duidelijk van ‘Ruslands agressieve grootmachtpolitiek’. Die vormt een bedreiging van westerse waarden die het bestaan van de NAVO nog steeds noodzakelijk maakt, aldus lijsttrekker Cem Özdemir eerder dit jaar. Zolang Poetin zijn soldaten niet uit Oost-Oekraine terugtrekt ziet hij geen reden om de sancties op te heffen. Blijkbaar zijn de woorden van Andrei Sacharov, vader van de Russische waterstofbom en later Sovjetdissident aan hem nog besteed: ‘Een land dat de rechten van zijn eigen bevolking niet respecteert, zal ook de rechten van zijn buren niet respecteren.’

‘Het Kremlin sluipt steeds dieper Europa binnen’ – Wereld – Knack.be

2 uur geleden – Nederlands publicist Rogier Ormeling kijkt naar de impact die Rusland heeft in … Dit opiniestuk verscheen eerder bij het Nederlands Dagblad.

 

Advertenties
Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Stedelijk kreeg opnieuw een kado dat geen geschenk bleek

Na onthullingen in de NRC dat zij niet in het jaarverslag van het Stedelijk vermeldde dat zij met haar kunstadvies BV Currenmatters, een winst had geboekt van ten minste 437.306 euro, stapte directrice Beatrice Ruf  op. Al eerder was zij in opspraak geraakt nadat zij van een Zwitserse kennis een Mondriaan voor het museum leende die later vals bleek. Ook bleek de schenking die het Stedelijk had ontvangen van de Duitse verzamelaar Thomas Borgmann, een andere kennis van Ruf, geen zuivere schenking. Het museum bleek er in het geheim toch 1,5 miljoen euro voor te hebben neergeteld. Bovendien was er geen sprake van 600 kunstwerken maar zelfs minder dan 200. Het was niet de eerste keer dat het Stedelijk tamtam maakte met een kado dat bij nader onderzoek geen geschenk bleek. Dit was ook al het geval in 2007 onder directeur Gijs van Tuyl, zo stelde ik in mijn toenmalige stuk in het Financieel Dagblad.

KADO DAT GEEN GESCHENK IS

Hedendaagse kunst is salonfähig en particuliere verzamelaars zijn musea meestal te snel af. Op de Biënnale van Venetië bijvoorbeeld waren veel werken in een oogwenk verkocht aan miljardairs die al of niet met luxejacht kwamen shoppen. Voor veel musea zijn de prijzen onbetaalbaar en voor het Stedelijk Museum, dat het moet doen met een aankoopbudget van 800.000 euro, valt er dan ook weinig te kopen. Daarom prijst het museum zich gelukkig met de samenwerking met The Broere Charitable Foundation. Deze in Genève gevestigde moderne kunst ondersteunende stichting stelde in 2000 een belangrijke Europese hedendaagse kunstprijs in, de tweejaarlijkse Vincent Award. Tot en met 2004 werd die georganiseerd door het Maastrichtse Bonnefantenmuseum maar daarna verruilde de Broere Foundation de provincie voor de internationale allure van het Amsterdamse Stedelijk. Het juryvoorzitterschap wordt nu dus bekleed door de directeur van het Stedelijk terwijl deze tevens in belangrijke mate bepaalt wat er van de prijswinnaars door de Foundation wordt aangekocht. Die werken vormen het fundament van de Monique Zajfren collectie, die vernoemd is naar de te vroeg overleden Antwerpse galeriehoudster. De Zajfren collectie, die bovendien wordt uitgebreid met andere hedendaagse kunstaankopen is tot 2010 in bruikleen gegeven aan het Stedelijk, met een mogelijke verlenging tot 2020. Met ingang van dit jaar stelt het museum jaarlijks een tentoonstelling van de aankopen samen.


Een gebochelde kale man lijkt de tentoonstellingsbezoeker met een lichte buiging, een knik van zijn ingevallen knokige kop en een geopende mond welkom te heten. Hij maakt deel uit van een drietal vrijwel identieke levensgrote figuren, opgetrokken uit een bovenlichaam van was en dunne metalen benen die veel weg hebben van vogelpoten. Gekleed in gele en paarse polyester dekens die associaties met oosters-religieuze kledij oproepen, met hun rug tegen elkaar, als dieren die in hun midden een jong beschermen, staan ze in een magische kring. Three Capacity Men (2005), wat zoiets betekent als drie mannen met mogelijkheden, luidt de subtiel ironische titel van Thomas Schüttes sculptuur. Hoe ontegenzeggelijk deze sjamanistische hybriden ook aanwezig zijn, tegelijk vertoeft hun geest aan gene zijde. Het zijn intrigerende personificaties van het mysterie van het leven en de dood, van de eeuwige transformatie van de natuur.

Alle identiteit is vluchtig en slechts een momentopname. Identiteiten zijn vooral constructies zoals blijkt uit The Believer (2006), een schilderij van Marlene Dumas dat tegenover de sjamanen hangt. Om houvast te vinden probeert men de ander in een stereotiepe identiteit op te sluiten: zo zien terroristen eruit. Dumas heeft de gelovige echter vloeibaar dun geschilderd alsof ze zegt: het gezicht van de ander is te beweeglijk en ontsnapt daardoor aan alle maskers.
Van Wilhelm Sasnal hangen vier schilderijen in de eerste zaal waaronder Untitled(Brasil) 2006). Tegen de achtergrond van een roomwitte muur leunt een man in smetteloos roomwit pak en zwartwitte schoenen tegen een zwarte schoorsteenmantel. Hij lijkt te poseren maar eigenlijk is dit zinloos want zijn karikaturaal geabstraheerde hoofd kan nauwelijks doorgaan voor een gezicht. Het schilderij is een spel tussen abstractie en figuratie en tegelijk een portret van een naamloze Braziliaanse dictator. Een portret van gezichtloze macht die geen verantwoording hoeft af te leggen.

 

    

Het werk van de Duitse schilder Neo Rauch (1960) wordt gekenmerkt door een uitnodigende tekendichtheid die zich echter nooit volledig laat decoderen. Op indrukwekkende wijze zegt Rauch van alles over onze chaotische geglobaliseerde tijd waarin alle identiteiten tegen elkaar opkakelen en elkaar betwijfelen. In het monumentale Bon Si(2006) zien we ondermeer hoe een vlieg zich tot een hedendaagse engel ontpopt die echter ondanks zijn grote vleugels niet vliegt en zelfs tijdens het lopen ondersteund moet worden. Op de achtergrond hangt een gekruisigde met een dikke pens die door een man in trainingsbroek wordt afgerost. Even verderop zit een onverschillige figuur met een bierblikje op een muurtje naast een man die aan zijn gulp sjort. Van transcendentie is hier geen sprake meer, het grote religieuze verhaal is ondergedompeld in het alledaagse.
Je zou wensen dat dergelijke werken permanent in het Stedelijk te bezichtigen waren. Had men de tentoonstelling niet beter The Loan inplaats van The Present kunnen noemen? Museum en Broere Foundation betitelen hun samenwerking als een nieuwe vorm van mecenaat. Maar hoezo mecenaat? Er is toch slechts sprake van bruikleen in plaats van een onbaatzuchtige gift? Natuurlijk is de handelwijze van de Foundation briljant: met behulp van de expertise van de directeur van het Stedelijk bouwen we een mooie collectie op en die stallen we tien tot twintig jaar in het museum dat voor depotruimte en onderhoud zorgt. Zowel de Vincent Award als de Zajfen-collectie kunnen zo bovendien de statuur van het Stedelijk op zich laten afstralen. Maar is het wel zo slim van het Stedelijk? De kans dat de Broere Foundation de samenwerking opzegt, zoals eerder met het Bonnenfantenmuseum, blijft aanwezig. Natuurlijk is het prachtig om privécollecties te tonen maar had het Stedelijk haar tijd en energie niet beter kunnen besteden aan fondsverwerving ten bate van de uitbreiding van de eigen openbare collectie?

Rogier Ormeling

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

EU blind voor geopolitiek Nordstream

 Opinie NRC

Waak voor de energiegrillen van het Kremlin

Het is onbegrijpelijk dat Europa op energiegebied blind is voor de geopolitieke realiteit, schrijft Rogier Ormeling. „De gaspijpleiding Nord Stream 2 vergroot de verdeeldheid in Europa.”    15 augustus 2017

   Russische militairen in de Russische exclave Kaliningrad tijdens oefeningen onder de naam Zapad (‘Westen” in 2013 foto Reuters 

Na de Russische annexatie van de Krim en de agressie in Oost-Oekraïne stelde de Europese Unie zich het doel om de afhankelijkheid van Russische energie te verminderen. De ontwikkeling van de gaspijpleiding Nord Stream 2 – tussen Sint-Petersburg en Duitsland via de Oostzee – gaat hier lijnrecht tegen in.

Vanwege de Russische inmenging in de presidentsverkiezingen van 2016 stemde het Amerikaanse Congres met overweldigende meerderheid voor nieuwe sancties tegen Rusland. Trump kan de nieuwe sancties niet verzachten of intrekken zonder toestemming van het Congres. Aangezien de sanctiewet ingaat tegen Trumps ambitie om de relatie met Poetin te verbeteren, komt deze neer op een motie van wantrouwen tegen zijn Ruslandbeleid. Toch ondertekende Trump de sanctiewet, zij het onder protest.

Ook de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Sigmar Gabriel, de Oostenrijkse kanselier Christian Kern en voorzitter van de Europese Commissie Juncker lieten voorafgaand aan de stemming in het Congres hun ongenoegen blijken. Aanvankelijk wilde het Congres namelijk ook Europese bedrijven – zoals BASF, Shell en Engie – beboeten als zij blijven samenwerken met Gazprom aan Nord Stream 2. Maar toen Europa dreigde met tegenmaatregelen besloot het Congres op dit punt de wet zodanig te herzien dat hiervan alleen sprake kan zijn na overleg met bondgenoten. Blijkbaar heeft het Europese bedrijfsleven nog genoeg invloed om ervoor te zorgen dat van het beoogde energiebeleid weinig terechtkomt.

Dankzij Nord Stream 2 zal het marktaandeel van Gazprom op de Europese gasmarkt verder stijgen, op de Duitse gasmarkt zelfs tot boven de 50 procent. Met als gevolg dat Europa in hoge mate zal zijn overgeleverd aan de grillen van het Kremlin, dat de energielevering aan andere landen bij uitstek beschouwt als geopolitiek machtsinstrument.

De nieuwe pijpleiding stelt de Russen ook in staat om de gaslevering aan Oekraïne te kunnen afsluiten zonder dat dit gevolgen heeft voor de Duitse gasvoorziening. Moskou kan daarmee de politieke druk op Kiev verhogen. Daarnaast vergroten de versterkte energiebanden tussen EU-landen en de Russische markt ook de kans op Europese verdeeldheid: tussen landen die zich zorgen maken over de Russische macht en landen die goedkope energie en samenwerking met Rusland belangrijker vinden.

Het valt moeilijk te begrijpen dat Europese lidstaten, die plotseling wel willen voldoen aan de NAVO-norm om 2 procent van hun bruto binnenlands product aan defensie te besteden, op zo’n strategisch gebied als het energiebeleid zoveel terrein prijsgeven aan het Kremlin. En dat terwijl Rusland inbreuk blijft maken op de territoriale soevereiniteit van Oekraïne en Georgië, waarvan het stilletjes meer gebied annexeert.

Bovendien trekken de Russen intussen een ongekend grote aanvalsmacht samen voor een oefening onder de naam Zapad (Russisch voor ‘West’) bij de Poolse en Litouwse grens. Een exercitie die volgens Amerikaanse topmilitairen een voorwendsel kan zijn om meer Russische troepen permanent in Wit-Rusland te stationeren en ook dit land verder te onderwerpen. Dan hebben we het nog niet eens over de Russische cyberoorlog tegen westerse democratieën, de verspreiding van desinformatie en steun aan Europese extreemrechtse partijen.

America first kan niet Europa last betekenen”, zo reageerde Juncker op de oorspronkelijke plannen van het Amerikaanse Congres. Gabriel en Kern verweten het Congres slechts uit te zijn op de export van Amerikaanse olie en gas, waarmee zij dus volledig voorbijgaan aan de geopolitieke dimensie van het Nord Stream-project. Europa is immers beter af met energie van een land dat ondanks Trump nog steeds een NAVO-partner is, in plaats van uit een land dat niet alleen structureel maling heeft aan het internationale recht maar ook aan de in de eigen grondwet verankerde vrijheden.

Helaas doen Europese veiligheidsbelangen en mensenrechten evenmin ter zake voor werkgeversorganisatie VNO-NCW, die zich slechts zorgen maakt over de particuliere bedrijfsbelangen van Shell. Blijkbaar heeft men weinig geleerd van de brute behandeling die Shell onderging bij het Siberische Sachalinproject, want het ging gewoon weer in zee met het Kremlin.

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Dictatuur van de Basdreun

 

foto Marcel van den Bergh/Volkskrant

Het festivalseizoen draait op volle toeren. Voor binnenstadsbewoners die hun huis niet kunnen of willen verlaten is er geen ontkomen aan. De opdringerige basdreun is alomtegenwoordig. In Nederfestival & partyland heeft immers iedereen recht op z’n feestje. Elke automobilist mag tot diep in de nacht voor mobiele deejay spelen, elke motorrijder mag zo vaak hij wil zijn uitlaat laten knallen. Niet alleen huisschilders en straatwerkers hebben recht op arbeidsvitaminen, de recreant heeft evengoed recht op barbecuemuziek in een park. Menig omwonende draait de volumeknop van de eigen audioinstallatie of tv hoger teneinde dat niet te horen, dit weer tot ergernis van de buren.

Zo plant de geluidsepidemie zich voort. Horror silentium, angst voor de stilte, lijkt inmiddels onze nationale fobie. Ook in de stiltecoupé is men niet veilig voor ringtones en muzieklekkende koptelefoons. Who cares? Schaamteloosheid is de volstrekte ontkenning van de aanwezigheid van de ander, zo schreef Sartre.

Volgens een rapport uit 2011 van de Onderzoeksraad van de Europese Unie sterven jaarlijks 700 Nederlanders door geluidsstress, dus meer dan in het verkeer. Desondanks laat de overheid zich ten aanzien van geluidsoverlast nog steeds weinig gelegen liggen aan de nationale wapenspreuk je maintiendrai. Handhaving is geen prioriteit, integendeel, de overheid blaast haar luidruchtige partijtje mee.

Wie uiteindelijk toch wat nachtrust geniet kan namelijk al in alle vroegte en ook op zondag gewekt worden door gemeentelijke straatveegmachines. In ruil voor een schone straat krijgt de burger akoestische vervuiling in de vorm van oorverdovend geraas. In Utrecht bijvoorbeeld zijn de veegmachines zeven dagen per week actief van half zes ’s morgens tot half elf ’s avonds.
Deze niet aflatende strijd tegen het zwerfvuil lijkt inmiddels een vorm van smetvrees en bovendien even vergeefs als de Amerikaanse War on Drugs. Burgers voelen zich genodigd steeds meer afval op straat te gooien: de veegmachine kan toch elk moment langskomen. En zo is de cirkel rond en heeft de gemeentereiniging een rechtvaardiging voor uitbreiding en nieuw materieel.

Ook Utrecht is hard op weg – zie de evenementennota – evenementenstad bij uitstek te worden. Tour de France en Giro deden de Domstad al aan, de Spaanse Vuelta volgt. Inmiddels hebben we ook een Canal Parade: acht uur lang onafgebroken pompende basdreunen, waarvan de wijde omtrek deelgenoot wordt gemaakt. Reden genoeg voor boemboem-automobilisten om de muziek nog harder te zetten. Waarom ook niet, als de halve binnenstad toch van een continu dwingende basdreun is voorzien? Iedereen zijn eigen sonobubbel.

Gesprekken met opeenvolgende wethouders van GroenLinks en de VVD, waarin ondergetekende samen met andere bewoners de geluidsstapeling aan de orde stelden, leverden geen hoorbaar lawaaibeheersingsbeleid op. De wethouders knikten wat en keerden terug naar hun huis in een stillere buurt waar je een badmintonshuttle of een sproeier kunt horen ruisen, maar de lawaaivervuiling neemt slechts toe.
De openbare ruimte is namelijk verregaand geprivatiseerd en dus beschouwt de
burger die veranderd is in consument deze niet meer als een gedeelde ruimte waarin je rekening houdt met anderen. De publieke ruimte dient nog vooral om gehoord te worden, als zelfbevestigingspodium waar definitief is afgerekend met het calvinisme dat weinig ophad met theatraal spektakel.

Individualisering en het gebrek aan sociale consensus lijken nog slechts gecompenseerd te kunnen worden door de tijdelijke saamhorigheid en sonobubbel van massa-evenementen en festivals. En wat is er leuker om dan groepsgewijs schreeuwend naar huis te lopen met een blikje in de hand en die op willekeurige vensterbanken achter te laten?
Een samenleving die zich kenmerkt door een permanente aanval op de relatieve stilte, waarin steeds vaker een decor van akoestische vervuiling heerst, is op den duur niet leefbaar. Daar wordt steeds minder naar elkaar geluisterd, daar ontaarden debatten steeds sneller in grote woede en dreigementen. Daar heerst nog slechts degene die het hardste schreeuwt en met de simpelste oplossingen komt aanzetten.

Dictaturen kenmerken zich vaak door stilte, individuele expressie in het openbaar wordt niet getolereerd, wie zich daaraan bezondigt loopt grote kans geruisloos te verdwijnen. In onze democratie wordt de voor reflectie noodzakelijke relatieve stilte stelselmatig doodgedreund. Daar heerst steeds vaker de dictatuur van de deejay, de geestdodende bas. Alomtegenwoordigheid en het voortdurend binnendringen van de privésfeer zijn immers totalitaire kenmerken.

Rogier Ormeling  30 juni 2017 in de Volkskrant

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Luister eens naar een Russische Democraat

95311_2 Elena Milashina

’Rusland kan best een bondgenoot zijn op het gebied van handel en investeringen, in de strijd tegen IS. Maar alleen als we precies weten wat de bondgenoot precies wil en in zijn schild voert.’ Zo betoogde hoogleraar geschiedenis internationale betrekkingen Beatrice de Graaf in de NRC d.dato 14 januari.                                                                                        Wellicht is zij niet op de hoogte van de conclusies van Elena Milashina,                           onderzoeksjournaliste van Novaya Gazeta–een van de laatste onafhankelijke Russische kranten– die met gevaar voor eigen leven het werk van haar vermoorde collega’s Anna Politkovskaja en Natalja Estimirova voortzet.  Na intensieve research in de noordelijke Kaukasus concludeerde zij in 2015 dat de Russische geheime dienst de jihadistenstroom naar Syrië en dus de IS-rekrutering faciliteerde. Zo verschafte de FSB de jihadi’s ondermeer paspoorten en regelde hun reis via Turkije. Oleg Kalugin, voormalig KGB-chef die inmiddels in de VS woont vertelde nieuwswebsite The Daily Beast er behoorlijk zeker van te zijn dat Milashina’s conclusie terecht is. De achterliggende FSB-gedachte lag ook voor de hand: liever terroristen die de boel opblazen in Syrië dan in Rusland. Het beleid wierp zijn vruchten af want volgens Human Rights Watch halveerde het aantal terroristische aanslagen in de Kaukasische regio. Bovendien konden Assad en zijn Russische bondgenoot nu de Syrische opstand betitelen als bovenal een terroristische IS-affaire. Een zelfde strategie werd reeds gehanteerd in de jaren negentig door de Russische militaire inlichtingendienst GRo in Tsjetsjenië, waar men extremisten steunde teneinde de gematigde seculiere separatisten te compromitteren.

Rusland als bondgenoot in de strijd tegen het terrorisme was tot op heden vooral een hardnekkige mythe. Sinds 9/11 bleken de Russen amper bereid om inlichtingen met de Amerikanen te delen, ook niet na de Boston-marathon aanslag door de Tsjetsjeense broers Tsarnajev. Tijdens zijn benoemingshoorzitting in de Amerikaanse senaat stelde de nieuwe CIA-directeur Mike Pompeo dat Rusland niet alleen Europa bedreigt maar ook niets doet om IS te verslaan in Irak en Syrië. Toch zal Poetin best bereid zijn tot bombardementen op IS-stellingen wanneer in ruil daarvoor de Krim-annexatie wordt erkend. Voor geopolitiek kwartetten in de geest van de Yalta-conferentie in 1945 toen Europa in invloedssferen werd verdeeld blijken ook Donald Trump en de Graaf wel te voelen. Al stelt de laatste wel de voorwaarde dat we precies weten wat de nieuwe Russische bondgenoot precies in zijn schild voert. Weinig regeringsgebouwen zijn echter zo ontransparant als het Kremlin. De bijnamen die in het verleden werden gebruikt voor de bewoners- de mysterieuze gastheer, de ondoordringbare persoonlijkheid, de sfinx, het enigma– zijn ook van toepassing op de huidige bewoner. En wellicht nog meer, want terwijl in de Sovjet-Unie de communistische partij de macht bezat, is die nu in handen van KGB-ers. Immers zoals Poetin eens opmerkte: oud-KGB-ers bestaan niet. Als geen ander op het wereldtoneel verstaat hij het spel van de gepersonaliseerde macht die zich niet laat binden door de wet, aan niemand verantwoording aflegt, zich in nevelen hult en onvoorspelbaar blijft. Aan Beatrice de Graafs voorwaarde zal dan ook niet worden voldaan, ze zal nooit weten wat de huidige Kremlinbewoner precies in zijn schild voert. Zelfs zijn naaste loyalisten slagen daar niet in en blijken telkens voor verassingen gesteld. Duidelijk is wel dat de 45e president van de VS zeer van Poetins machtsvertoon gecharmeerd is en ook de essentie ervan heeft begrepen. Zo heeft Trump al meerdere malen gezegd dat hij onvoorspelbaar wil zijn.

18bbaae6-2fcf-4b46-b514-54142e4f0a38

Maar laten die Nederlanders die zich zo op hun democratische borst kloppen maar tegelijk menen dat de Oekraine tot de Russische invloedssfeer behoort eens luisteren naar Russische democraten. Dissidenten die voortdurend de lange armen van het Kremlin ondervinden en al jarenlang hun leven op het spel zetten voor waarden die men in het Westen vanzelfsprekend acht. Neem de moedige, jonge en charismatische oppositieleider Ilja Jasjin wiens collega en vriend Boris Nemtsov vlak voor het Kremlin werd doodgeschoten. In een CNN-interview op 16 januari vertelde Jasjin dat zijn email eerder werd gehackt en op internet geplaatst. Hij is er dan ook van overtuigd dat Poetin zich met dezelfde hybride methoden die hij jarenlang tegen de Russische oppositie gebuikte in de Amerikaanse verkiezingen heeft gemengd. Bovendien waarschuwde hij voor een compromis met Poetin, indien dit zou betekenen dat Europa accepteert dat hij weer controle over Oekraine krijgt: ’Als hij niet gestopt wordt in de Oekraine zal dat grote schade aan Europa en haar veiligheidsstructuur toebrengen. Dan volgen de Baltische staten. Poetin is een zeer gevaarlijk persoon en zijn regime is dat ook, daarvoor moet je je ogen niet sluiten.’

Rogier Ormeling (18-01-2017)

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Ridder in Rusland: Jan Fabre in de Hermitage

Tekenaar, operamaker, theaterregisseur, schrijver, performancekunstenaar, choreograaf, scenograaf, schilder, beeldhouwer, installatiemaker en filmproducent. Met zijn grensverleggende activiteiten en gebruik van onconventionele materialen verwierf Jan Fabre(1958) internationale faam. Je kunt je beter afvragen wat hij niet deed. Waar hij niet exposeerde in plaats van wel. Momenteel dus ook in Sint-Petersburg waar de Ridder van de Wanhoop/Krijger van de Schoonheid zoals hij zichzelf noemt gewoonlijk de gemoederen flink weet te beroeren. Voor Tableau Magazine reisde ik naar Rusland.

yyyyyyyy_yyyyy_2_yyyyyyyy_result_1

JAN FABRE: WARRIOR OF BEAUTY

Wie huis en haard verlaat wordt zich in den vreemde weer bewust van het erfgoed dat hij van thuis heeft meegekregen. Toen Jan Fabre werd uitgenodigd om in Sint-Petersburg te exposeren en de Hermitage ter oriëntatie bezocht was dat tevens een thuiskomst. Het imposante museum herbergt namelijk een van de grootste collecties 16e en 17e eeuwse Vlaamse kunst ter wereld. Vooral van Rubens, Frans Snijders, Anthonie van Dijck en Jacob Jordaens. Allen afkomstig uit Antwerpen. Net als Fabre zelf die er nog steeds woont. Zijn ouderlijk huis stond niet ver van het Rubenshuis en zijn vader liet hem daar voor het eerst kennismaken met kunst. Al jaren betoont Fabre zich dan ook een dankbaar erfgenaam. Neem bijvoorbeeld zijn tentoonstellingen in 2006 in het Koninklijke Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen en in 2008 in het Louvre waar hij een dialoog aanging met de werken van oude meesters.

img_0158                                                                                                   Zijn eerbied verbeeldde hij ondermeer met de sculptuur die ook in de Hermitage is te zien: een levensgrote selfie die zich een bloedneus stoot tegen een kopie van Rogier van der Weydens portret van een (ridder)toernooirechter. Bovendien sjokte Fabre in stalen harnas door de museumzalen. Ridderlijk buigend en knielend voor de oude meesterwerken en hen zelfs kussend op glas en lijst. Zo blijkt uit de film van de reeds in juni uitgevoerde performance Love is the Power Supreme. Zoveel respect van de Ridder van de Wanhoop/Krijger van de Schoonheid-zoals hij zichzelf en de expositie noemt -voor de collectie konden Hermitage-directeur Mikhail Piotrovsky en curator Dmitry Ozerkov niet onbeloond laten.

img_6741                                                                                Piotrovsky,  Fabre-assistente Barbara de Coninck, Fabre en Ozerkov

‘Die oude Vlaamse meesterwerken zijn zeer intimiderend natuurlijk. Ik heb al vaker gezegd: ik ben een dwerg in een land van reuzen. Maar de directeur en de curator zijn noble minds met guts’, zegt Fabre de dag na de opening in de lobby van zijn hotel in Sint Petersburg. ‘Ik mocht zelfs Van Dijcks en Rubens verhangen. Dat zou in het Louvre nooit niet gemogen zijn. Daar waren ze veel conservatiever: Nous sommes les francais ici. Wij kennen alles van de Vlaamse schilderkunst’. Wat niet waar is. Ze waren hier veel opener dan in Parijs.’

img_6506

Van zijn communistische vader mocht de kleine Jan niet naar de kerk. Maar zijn katholieke moeder vertelde altijd verhalen uit de bijbel. Bovendien is België een zeer katholiek land. Zijn kunstdevotie wortelt dan ook in de christelijke devotie. Met name die van Franciscus van Assissi, wiens Imitatio Christi (Christusnavolging)) niet alleen spiritueel maar ook lichamelijk van aard was. Franciscus zou immers de stigmata, de wonden van Christus, hebben ontvangen. Langs Fabre’s Hermitage-parcours treffen we de tekeningen aan die hij in 1978, 82 en 99 met zijn eigen bloed maakte. Zelfportretten als kunstmartelaar: opgehangen aan een boom met uit rug en borst spuitend bloed of als gestrafte middeleeuwse chirurgijn met zwaard en pijlen doorstoken. Diepere boodschap: zoals het bloedoffer van Christus verzoening voor zonden inhield zo leidt Fabre’s bloedoffer tot kunst.

img_6513   img_6517

Bloed is de basis van leven en kunst. En dat geldt ook voor de dood. Zie de zwierig geschilderde keuken- en jachtstukken van Frans Snijders(1579-1657). Met tafels vol pronkerig uitgestalde dode dieren: wild, gevogelte en vissen. Hoog tussen deze grootformaat schilderijen heeft Fabre een vijftiental menselijke schedels opgehangen met geprepareerde prooien tussen de tanden: waterhoen, patrijs, mol, konijn. Al wordt deze jachtbuit afgewisseld met kwasten van verschillende soorten dierenhaar. Hoewel de schedels door hun beperkte omvang niet direct opvallen werken ze eenmaal opgemerkt als luidsprekers: memento mori. Niet in het minst doordat ze zijn samengesteld uit groenblauw glinsterende dekschildjes van juweelkevers. Een van de originele materialen waarop Fabre al jaren patent heeft en eerder een plafond in het koninklijk paleis te Brussel bekleedde.

img_6380

De levendig iriserende keverschildjes komen nog meer tot hun recht in Vanitas vanitatum, omnia vanitas (ijdelheid der ijdelheden, alles is ijdelheid). Een serie grote mozaïeken(2016) die ondermeer schilderijen van Jacob Jordaens en de Haarlemmer Goltzius flankeren.

jf_2266_result     jf_2253_result     Briljant improviserend met motieven als geraamtes, honden en uurwerken wekt Fabre de eeuwenoude dodendans-traditie tot leven. Samen met zwiepende staartklokken en een hondenskelet danst een geraamte extatisch rond. Op andere mozaïeken is de dood eveneens springlevend. Voorbij snellend als olympisch hardloopkampioen of lustig tamboererend op de trommel die de plaats van zijn schedel heeft ingenomen. Al lijkt zijn trouwe gezelschapsdier slechts geïnteresseerd in een kluif. Elders pissen twee honden zelfs in de vrijwel tandeloze mond van een schedel. Bij de 17e schilderijen waarop honden als symbool van trouw figureren plaatst Fabre dus een kanttekening. Stamt de term cynisme niet af van het oudgriekse woord voor hond? Middenin de zaal staan bovendien twee met keverschildjes bedekte hondenskeletten opgesteld, beide met een opgezette ara in hun bek.

Visitors look at the Belgian artist Jan Fabre's artwork "Fidelity and the repetition of death" during the exhibition "Knight of Despair Warrior of Beauty" displayed at the Hermitage State museum in Saint Petersburg, on October 21, 2016. More than 200 artworks of the Flemish artist are displayed until April 2017. / AFP PHOTO / OLGA MALTSEVA / RESTRICTED TO EDITORIAL USE - MANDATORY MENTION OF THE ARTIST UPON PUBLICATION - TO ILLUSTRATE THE EVENT AS SPECIFIED IN THE CAPTION

Fabre: ‘Al mijn werk speelt zich af in het post mortem stadium of life. Ik ben twee keer in coma geweest en daardoor is mijn werk heel sterk gekleurd geworden. Mijn werk is feitelijk een constante celebratie van de dood uit respect voor het leven.’

fabre-prenten-1_result            fabre-prenten-14_result

In tegenstelling tot de hond werd de kat in de christelijke kunst als immoreel afgeschilderd. Als duivelse handlanger bovendien van de vrouw. Van Eva, die als hoofdschuldige van de zondeval werd aangewezen. In zijn kattentekeningen speelt Fabre met de eeuwenoude beeldvorming omtrent het geheime pact tussen vrouw en kat. Al lijkt van kattekwaad geen sprake. We zien een meisje en een kat een dansje maken, een meisje een bedlegerige kat verplegen, een meisje en kat samen keurig aan tafel van een hapje en wijntje genieten en een meisje het rechtopstaande dier zelfs het alfabet leren. Beschaafder kan het bijna niet… Maar juist daardoor bekruipt je het gevoel dat hier slechts een toneelstukje wordt opgevoerd en dat er onder de etiquette van alles broeit.

img_0451         img_0452

En inderdaad: in de Anthonie Van Dijck-zaal heeft een regelrechte volksopstand tegen de gevestigde orde plaatsgevonden. L’histoire se repète: de Engelse koning Charles I- ten voeten uit geschilderd maar in 1649 afgezet en onthoofd-, en leden van de adel en rijke bourgeoisie, moeten hier plotseling het gezelschap van gewone mensen dulden. Erger nog: van gewone vrouwen die zelfs uit wit Carrara marmer zijn gehouwen. En daarbij nog een carnavalesk punthoedje dragen ook! Mijn koninginnen (2016), zo heet de serie massieve bas-reliëfs met profielportretten van Fabres actrices en medewerksters die al jarenlang zijn kunst- en theatercompagnies Angelos en Troubleyn runnen. Tijdens de opening bleken de vrouwen zeer geroerd, Fabre had zijn werk aan hun portretten voor hen verborgen gehouden. Boven hen uit torent een vrijstaand beeld van prinses Elizabeth, de toekomstige koningin van België.

img_0457

Niet in statig gewaad maar ontspannen lachend in vrije tijdskleding en ook met punthoedje. Fabre’s interventie keert zich immers niet tegen de monarchie als instituut, zoals de Februarirevolutie van 1917.                                                                                                               ‘ Het is een hoofse viering van women power’, zo zegt hij. ‘ Dat mijn land een vrouwlijke koningin krijgt is toch mooi? Vrouwen zijn voor mij altijd de mooiste krijgers van de wereld geweest. Dat vind je ook in mijn theaterteksten terug. Het zijn de vrouwen die de wereld op hun rug dragen. Maar je leeft hier in Rusland in zo’n extreme macho maatschappij, dat besefte ik eerst niet. Daarom zijn deze vrouwen-portretten een pièce de resistance geworden. In het museum had ik tweehonderd mannen voor mij werken en vijf jonge vrouwlijke kunsthistorici. Die meisjes werden constant neergehaald. Die mannen misdroegen zich zo erg dat ik drie dagen voor de opening ben uitgebarsten en heel mijn team heb teruggetrokken. Omdat ik het beu was. Toen zijn ze in dit hotel komen onderhandelen, ik heb gezegd: ik wil die en die niet meer zien.’                        Fabre’s emancipatorisch werk is schatplichtig aan zijn 16e eeuwse Vlaamse voorgangers die scènes uit het dagelijkse leven van het gewone volk schilderden. Inclusief boerenbruiloften en andere festiviteiten. Want gefeest werd er, alsof het leven er vanaf hing. Vooral tijdens de beklemmende Spaanse terreur die Pieter Breughel op onnavolgbare wijze voelbaar maakte.

 fabre-prenten-50_result         fabre-prenten-52_result

Nog steeds is de Belgische kalender uitzonderlijk rijk aan folkloristische feesten, waarvan inmiddels meerdere zijn opgenomen op Unesco’s werelderfgoedlijst. En ook op Fabre’s lijst, getuige de 34 tekeningen van processies en carnavals die hij in de zaal met ondermeer De Kermis van Pieter Breughel de Jongere hing. Bontgekleurde stoeten uit verschillende steden trekken voorbij. Janneke en Mieke, de vriendelijk knikkende reuzen uit Leuven. Leden van het Brusselse kruisbooggilde, clownesk geschminkt, in boerenkiel of met hazenmasker. De steltenlopers van Namur die elkaar al sinds 1411 jaarlijks spectaculair bevechten. De kruisdragende boetelingen uit Veurne in hun bruine boetepij.

  fabre-prenten-45_result 

En natuurlijk de wereldberoemde Gilles de Binche in zwart, geel en rood met hun imposante hoed met struisvogelveren tot wel 90 cm hoog. In plaats van de gebruikelijke sinaasappelkorf heeft Gille een bommetje met brandend lontje in zijn hand. Maakt Fabre zich hier schuldig aan buitenlandse inmenging en terroristische propaganda?                    ‘Om al die carnavalwerkjes heb ik roodfluwelen passepartoutjes gemaakt. Feitelijk zijn het pralinekes met een gevaarlijk bommetje erin. Want ik heb er allemaal subversieve elementen in gestoken die ze hier in Rusland niet aanvaarden. Omdat ze er angst van hebben. Zoals de Voil Jeanetten van Aalst: mannen in versleten vrouwenkleding. Maar doordat ik verwijs naar de Breughels aanvaarden ze dat toch, al blijven die werkskes een Trojaans paard…’.                                                                                                                    Zouden Russische Hermitagebezoekers de hint ter harte nemen? Tijdens Maslenitsa, het traditionele, aan carnaval verwante Russische pannekoekenfeest is van een machtsoverdracht, een omkering van de sociale hiërarchie, normen en geboden, amper sprake. In het huidige Rusland, wordt publieke bespotting van de geestelijke en wereldlijke macht bovendien niet getolereerd.

koekli

Nadat Poetin in 2000 president was geworden maakte hij dadelijk een eind aan Kukly, de satirische poppenshow op tv-zender NTV, die de politieke elite inclusief hijzelf op de hak nam. Waarmee de toon was gezet, sindsdien zijn dissidente stemmen in de media en de kunst grotendeels het zwijgen opgelegd. Wat niets afdoet aan het feit dat Fabre’s in vergulde lijstjes gevatte carnavalstekeningen een subtiel en kleurrijk hoogtepunt vormen op zijn expositie.

kabakov  ilya-and-emilia-kabakov-painting-for-the-installation-the-red-wagon-7
Naast zijn dialoog met de oude meesters in het hoofdgebouw van de Hermitage brengt Fabre een hommage aan Ilya Kabakov(1933) in het Generale Stafgebouw aan de overkant van het Paleisplein. Hier staat namelijk diens befaamde monumentale installatie Rode Wagon (1991). In feite een 9 meter lange wielloze bouwkeet. Aan de buitenkant met sociaal realistische schilderijen versierd en van binnen met een muurschildering van de ideale, harmonieuze sovjetstad. Met in de onbewolkte lucht een luchtshow met tweedekkers, heteluchtbalonnen en zeppelins. Voor de ingang een constructivistisch bouwsel met ladders die nergens naar leiden, in ieder geval niet de hemel bereiken. Kortom een parodie op de Sovjet-utopie en het gefrustreerde engagement van de Russische constructivisten.

img_0104                                      img_0123

Fabre’s houten Knipschaarhuis(1989) lijkt een bevestiging van de eeuwige kloof tussen droom en werkelijkheid. Het geheel blauw bekraste huisje is in feite een van de vele Bicbalpentekeningen langs Fabre’s Hermitageparcours, die bovendien al jaren tot zijn standaardrepertoire behoren. Al is deze dan driediemensionaal en toegankelijk. Aan weerszijden lokken open deuren je naar binnen, maar daar is alleen een trap die slechts naar het plafond voert. Een kapelletje voor gefnuikte verwachtingen, voor de blues.

img_0105                          img_0100

Even verderop blijkt een verguld evenbeeld van de kunstenaar zich zelfs te hebben opgeknoopt: Gehangene II (1979-2003) Ook voor een golden boy kan het leven ondraaglijk worden, maar misschien raakte hij door zijn verlossing pas werkelijk verguld. Of Fabre zijn evenbeeld nu zelfmoord laat plegen of vermoord, het is het begin van een wederopstanding. De mens Fabre blijft natuurlijk een metamorfisch wezen. Dat zagen we reeds eerder op het parcours, bij een zevental bronzen zelfportretten voorzien van gewei, hoorn of ezelsoren(Hoofdstukken 2010). En ja hoor, daar treffen we hem alweer middenin het leven, eveneens verguld achter een tafel met microscoop. Net als zijn voorvader de 19e eeuwse entomoloog Jean Henri Fabre verdiept in de wonderlijke wereld der insekten: Ik aan het dromen(1978).

img_0151                    img_0148

Uiteindelijk vereenzelvigde Jan zich zo met zijn studieobject dat hij zich zelfs tot juweelkever verpopte. In 1997 voerde hij namelijk een surrealistisch-filosofisch gesprek in keverkostuum met Kabakov in vliegenpak. De Rus gebruikte de vlieg en het vliegen immers als metafoor voor zijn commentaar op de hemelbestormende communistische aspiraties. Vanaf het dak van Kabakovs New Yorkse appartement kozen beide uiteindelijk het luchtruim, zo toont de performancevideo. Blijkbaar hadden Icarus en het Sovjetdebacle hen geleerd om niet te hoog en te dicht bij de zon te vliegen: de beide door Fabre ontworpen kostuums prijken ongeschonden en trots in de Hermitage. Daar kan geen Sojoez-ruimtecapsule aan tippen.

img_6617

Fabre moest ook wel heelhuids op aarde terugkeren want daar was nog asielwerk te doen. Honden mogen dan nog zo trouw zijn, tijdens de vakantie worden ze niet zelden gedumpt. Dus moest Fabre nog enkele monumentale installaties voor afgedankte huisdieren oprichten, zoals Het carnaval van de dode straathonden(2006). Roerloos hangen de geprepareerde en met feesthoedje uitgedoste dieren temidden van een glinsterregen van gekleurde slingers en confetti in de lucht. Alsof ze zo in extatische trance raakten dat ze gingen zweven. Zinspeelt Fabre ook op Laika, het Russische straathondje dat in 1957 als eerste levend wezen de zwaartekracht overwon en rond de aarde cirkelde maar aan oververhitting en stress overleed? Evengoed roepen de zwevende dieren associaties op met mystieke levitaties, die ondermeer aan Franciscus en mystica Hadewijch van Antwerpen werden toegeschreven. Dat hij wel en zij niet werd heiligverklaard kwam ook doordat leviterende vrouwen van hekserij werden verdacht. Tijdens de middeleeuwse heksen-vervolgingen moest hun duivelse bondgenoot de kat er eveneens aan geloven. Ook daaraan refereert Fabre in Het reclameren van de dode straatkatten(2007).

img_6651

Een pendant van de hondeninstallatie met negen opgezette katten tussen melkwitte slingers, inclusief soundscape met over glas krassende nagels en klagende vrouwenzang. Een werk dat wellicht ook de vrouwen van Pussy Riot zal aanspreken, die in 2013 in de Christus-Verlosserkathedraal Maria met een punkkreet vroegen om Rusland van Poetin te verlossen. Waarvoor ze eenentwintig maanden in een strafkamp zaten.                                 Is Maria ook niet de patrones van de stad Antwerpen? Fabre: ‘Ik kom uit een heel sterke moeder voort. Helena Troubleyn, de naam ook van mijn theatercompany. Ben opgevoed door een fantastisch mooi sexy koppel, een heel wijze sexy madam en een heel sexy vader. Door de anarchie van de liefde konden die steeds op een mooie manier duelleren. Daardoor zijn ze altijd verliefd gebleven. Op een gegeven moment waren ze vijftig jaar getrouwd. Mijn moeder komt bij mij bellen met haar koffer: ’Ik kom bij jou wonen m’n zoon. Het gaat niet meer goed met mij en uw vader. Al een week lang raakt ie mij niet meer aan in bed.’ En ik zeg:‘Met de koffer naar huis, ge moogt bij mij niet binnen.’ Vrijdags gebeurd en zondags ging ik regelmatig met mijn vader naar het voetbal. Dus ik zeg:‘Pa! Wat is ‘t jong? Ja Jan, hele week zit ze aan mijn kop. Ik moet dit doen, ik moet dat doen en dan ‘s avonds in bed heb ik geen sex gegeven…’                                         Inmiddels oogstten Fabre’s opgezette dieren een storm van kritiek op Russische sociale media. ‘Dierenmishandeling ‘, ’Dode dieren is geen kunst’, zo werd geschreven. Ook verschenen nepberichten als zou er sprake zijn van gekruisigde katten. Het museum hield de poot stijf: ‘Fabre probeert de doodgevonden dieren een nieuw leven te geven via de kunst om zo de dood te overwinnen’. Die uitleg werd niet door iedereen geaccepteerd. Ook politici , dierenactivisten en orthodoxe geestelijken beklaagden zich: ‘Psychologisch sadisme’, ‘onmenselijke tentoonstelling van een westerse perverseling’, ‘een expositie die spuugt op de ziel van het Russische volk.’ Via de hashtag#shameonhermitage werd opgeroepen tot sluiting en ontslag van de directeur.

00-hermitage-cats-russia-st-petersburg-10-25-10-14

Anderen herinnerden juist aan de vele opgezette dieren in zoölogische musea. De Hermitage zelf bracht zijn legendarische verdedigers in stelling: de hashtag #catsforfabre toonde de Instagramaccount met foto’s van de zeventig springlevende huiskatten die in de kelder de ratten bedwingen. Een briljante zet die massaal werd gedeeld. Curator Dimitry Ozerkov merkte fijntjes op dat de verkoop van honden en kattenbont niet illegaal is in Rusland en Europa: ‘De reactie van het publiek toont aan dat dit een grootse tentoonstelling is die de samenleving raakt waar het pijn doet. Bovendien komt de grote meerderheid van negatieve reacties van mensen die de expo niet bezocht hebben.’ Het Russische ministerie van cultuur gaf intussen een verklaring uit zich niet in het debat te mengen en de onafhankelijkheid van het museum te respecteren.

 
i_11f1  img_6627

Umbraculum, ofwel letterlijk schaduwparasol, zo heet de baldakijn die de paus beschermt. Het is ook de titel van de installatie(2001) die het slotstuk vormt van Fabre’s expositie. Van zijn spel van echo’s, spiegelingen, associaties, verwijzingen en commentaren. Zeven ouderwetse zaagmachines op houten klosjes en een soundscape met raspend zaaggeluid roepen de sfeer van vergane industrie op. Daartussen de contouren van breugheliaanse monniken in pij met hoofdkap die geheel uit gezaagde botten zijn opgetrokken. Ingewanden hebben ze niet. Alleen een uitwendig skelet, zoals het beschermende exoskelet van kreeften en insekten. Boven hen zweven de overbodig geworden rollators, rolstoelen en krukken, bekleed met glinsterende dekschildjes van juweelkevers. Als votiefgeschenken uit dank voor genezing. Dit alles in het halfduister met op de groene wanden dansende schaduwen en tegen de achtergrond van een monumentale wederopstanding van Rubens. Waardoor het geheel de sfeer van een kapel ademt, een kapel voor de definitieve verlossing van de menselijke kwetsbaarheid. Niet alleen de grand finale van deze tentoonstelling, maar ook de ultieme maakbaarheidsdroom. De droom om onkwetsbaar te zijn als een god. Apotheose betekent ook letterlijk ’de verheffing van mens tot god’. Daarmee gaat natuurlijk de menselijkheid verloren, zoals Kabakovs wielloze Rode Wagon impliciet suggereerde. Maar op zich is die droom bovenal menselijk. En wie droomt is niet dood.
Rogier Ormeling Tableau Magazine januari 2017

Jan Fabre Knight of Despair/Warrior of  Beauty

t/m 30 april The State Hermitage Museum

Sint Petersburg Rusland http://www.hermitagemuseum.org

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

In Memory of Zygmunt Bauman

1451504427_675885_1451509881_noticia_fotograma

 

One of the great thinkers of our liquid times has passed away.

Modernity’s essential promise was that it would relieve human beings

from the caprices of nature and give them power over their own fate.

Actually modernity brought us the Holocaust and new forms of liquidity

and insecurity which led to overwhelming feelings of anxiety and impotence.

Even at 90 Zygmunt Bauman had the unbelievable mental power and guts

to keep on looking into the abyss which is inherent to every civilisation and

even more to modern ones because the consequences are so devastating.

Take for instance also the ecological destruction, the mass production of

household and industrial waste and not in the least human waste in the

guise of millions of  ‘superfluous’ refugees, unemployed and other marginalized groups.

As a Polish Jew who survived Hitler he knew that the only way you can

avert disaster is by taking the worst case scenarios into account. When I

heard of his death I stood still in front of my bookcase and remembered

how all of the six of his books I read tingled and pained my nervous system

because of his anatomy, his laying bare the anxious nerves of modern life.

Glad to have been seated in the front row during one of his great readings

where I could almost feel the immense power of his spirit.

Thank you, thank you mr Bauman…awesome man, I will keep on consulting

your books.

R. O

 

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen